Wat je zegt ben je zelf

wat je zegt ben je zelf

Wat betekent het als iemand 'in je allergie zit’ en wat zegt dat over jou?
Wederzijds begrip en eigen verantwoordelijkheid zijn de sleutels om hiermee om te gaan.

Ieder mens die geconfronteerd wordt met  welke situatie dan ook waarvan hij of zij meent daar niet tegen opgewassen te zijn, beschikt over een modus om die situatie te overleven: een eigen stressrol.

 

Virginia Satir is één van de NLP-rolmodellen van het eerste uur. Als één van de grondleggers begon ze te werken met (familie)systemen in plaats van met een gezinslid. In het werken met gezinnen ontdekte ze dat er vijf vaste rollen zijn waar groeps- of gezinsleden in een stressvolle situatie in belanden.

De stressrol

Opgesloten zitten in disfunctionele communicatie roept stress op.
Vanuit een diepe behoefte om in evenwicht te komen met onze innerlijke gevoelens, nemen wij nog wel eens een rol aan die ons niet past of die bij anderen een sterke onbewuste reactie oproept.
Het is ons verdedigingsmechanisme waarmee wij ons in stand houden binnen onze omgeving.
Satir observeerde dat mensen in zo'n situatie in een stereotiepe gedragscategorie schieten, een zogenaamde 'stressrol'.
Elk van deze categorieën heeft een kenmerkende lichaamshouding, bewegingspatroon, lichamelijke sensaties en taal.

De vijf stressrollen

Blamer (de beschuldiger)  

Kiest voor 'zelf', dit is de karikatuur van de macht.

Duidelijk aanwezig in het team, denkt in ‘goed’ of ‘fout’ en legt vooral de nadruk op zaken die niet goed verlopen.

Plaatst zich erboven, heft een beschuldigende vinger en spreekt tegen: 'Jij doet nooit iets goed’.

Van binnen voelt hij zich eenzaam.

Placator (de verzoener)

Kiest voor de 'ander' en is de karikatuur van de dienstbaarheid.

Steunt anderen onvoorwaardelijk en is gericht op voorkomen van conflicten en spanningen.

Heeft een nederige houding, strekt de hand verzoenend op en spreekt instemmend: 'Wat jij wilt is goed'.

Van binnen voelt hij zich waardeloos.

Computer (de beredeneerder)

Kiest voor de inhoudelijke context, hij is de karikatuur van het intellect.

Heeft overal een rationele verklaring voor, bekijkt alles op een afstand maar blijft zelf buiten beeld.

Het lichaam is kalm en beheerst en beweegt vrijwel niet.

 Spreekt afstandelijk en abstract: 'Het valt buiten de tolerantiegrenzen’.

Innerlijk voelt hij zich dood.

Distractor (de afleider)

Kiest nergens voor, hij is de karikatuur van de spontaniteit.

Reageert spontaan op alles wat zich aandient, maar luchtigheid wordt soms gebruikt om de realiteit te ontlopen.

Het lichaam is onrustig en beweegt hoekig.

 Spreekt op zangerige, uitschietende toon.

 De woorden zijn irrelevant.

 Innerlijk voelt hij: doelloosheid, ongewenst zijn.

Leveler (de harmonisator)

De combinatie, waarbij kenmerken van alle stijlen worden gecombineerd zonder dat er één duidelijk dominant is.

De rol als harmonisator is een positieve combinatie van de vier rollen.

Deze rollen zijn teruggebracht naar een ‘normaal’ niveau.

 Is zichzelf.

Hoe ga je ermee om?

De 5 rollen zijn overlevingspatronen ten overstaan van een externe autoriteit die ontstaan in een positie van afhankelijkheid van de omgeving. Het kind haalt de betekenis van de interactie uit de omgeving en zet op een uitvergrote manier neer op welke wijze het denkt dat het er van de omgeving (autoriteiten) mag zijn. 

Kunnen ze veranderd worden?

Zeker, maar dan moeten ze eerst worden opgediept uit het onbewuste en herkend worden als reflexen. Pas daarna kunnen ze vervangen worden door betere en meer passende  reacties die gebaseerd zijn op het hier en nu. Een proces van persoonlijke groei.

Virginia Satir noemde de gelijkwaardige vorm van communiceren de rol van de 'leveler', hoewel het misschien correcter is om te spreken van het leren van de 'leveling-respons'.

 In de leveling-respons stroomt de informatie via alle communicatiekanalen in dezelfde richting en is dus congruent.
De stem zegt de woorden op een passende toon met congruente lichaamshouding en gelaatsuitdrukking.

Dit lukt alleen als je eerlijk bent, in dit geval als je naar buiten wilt brengen wat je innerlijk beleeft.
Kortom, het zijn al die manieren van omgaan met de omgeving, zonder de defensies en zonder jezelf daarin kwijt te zijn.

Leveling in een notendop

  • je verontschuldigen als je je realiseert dat je iets hebt gedaan dat niet de bedoeling was. Je verontschuldigt je voor je daad en niet voor je bestaan.
  • als je evalueert of kritiek hebt, heb je het over gedrag en niet over de persoon. Tevens heb je een tip hoe het anders kan.
  • als je het over abstracte feiten moet hebben en een correcte formulering telt, hoef je dat niet machinaal te doen, je kunt nog steeds je gevoelens toelaten en beweeglijkheid tonen in je expressie.
  • als je het onderwerp wilt veranderen of de spanning wilt doorbreken kun je daarin duidelijk zijn in wat jij wilt.

Het is verrassend en verhelderend om te ontdekken wat je doet onder stress en hoe dat anderen beïnvloedt.

Benieuwd hoe dit bij jou zit, in jouw gezin, relaties, werk en omgeving?
Wat heb jij nodig om jezelf te kunnen zijn?

Wil je meer weten of heb je een vraag?
Neem dan hier geheel vrijblijvend contact op!

Bron: Virginia Satir